Яңалыклар

Илүсә апа.

    Әхмәт абзый авыл советыннан яңа туган кызына сөенә-сөенә исем яздырып кайтып килә.

   Күршесе очрап,”Кызыңа нинди исем куштың?” дип сорый.

   Әхмәт абзый бик горурланып : “Ил үсә” дип куштым ди. Күршесе “Тьфү, әйттерерсең әллә ни, үсә-үсмини”, дип китеп бара. Болганчык заманнар шул бу, 1940 еллар. Әллә күршесе үсми дигәнгә инде, Илүсә апа уртачадан тәбәнәгрәк булып җитлегә.

   Ләкин кечкенә дә төш кенә. Аның җитезлегенә, уңган, булган бала булып үсеп килүенә сөенә авыл халкы. Апасы Ләлә белән икесе әнисе Зөләйха апаның таянычлары, ярдәмчеләре булалар.

   Әҗмән дип йөртәләр аларны. Бик кире, бик тискәре, үзсүзле кеше булган бабалары Әҗмән карт. Кушамат белән холык оныкларына да күчкән.

   Илүсә апа әти дип әйтә белмим мин дия иде гел. Чөнки 1941 елда әтиләре үзе теләп сугышка китә.

   Моның үз тарихы бар. Әхмәт абзый колхоз рәисе. Икмәк өлгереп килә, халык ач. Нишләргә? Арыш удырып, арыш куыртып ашата ул авыл халкына. Һәм аны кемдер райкомга барып чага. Эш кузгатачаклар,колхоз корыткыч дип хөкем итәчәкләр дигән хәбәр килеп өлгәшә авылга.       

   Военком булып эшләүче дусты аңа: үзең теләп сугышка китәргә гариза яз, озатам,- ди. 51 яшьлек ирне инде хәрби хезмәткә алмыйлар, ә ул китә. Һәм Суслангир дигән җәһәнәм авызына килеп каба.

   Ачтан шешенеп, хәлсезләнеп ятканда, алланың рәхмәте , моны лагерьда эшләп йөрүче хатын танып ала. Бу Әхмәт абзыйның беренче хатыны булып чыга. Ире хәрби икән. Монда хезмәт итәләр икән. Офицер хатыны Әхмәт абыйны яклап, без якташлар дип ире аша сугышка озаттыра. Сугыш кырында беренче тапкыр тамагым туйды дип хат язып сала ул өенә.Мин кече командир, пособие бирәләр семьялыларга, мин баш тарттым, сез әле әйбәт кенә яшәп калдыгыз, бик авырлар бар, аларга бирсеннәр ди. Нинди тәрбия иде икән ул. Кеше өчен борчылып, янып яшәү. Озак та үтми гаилә әтисез кала. Ятимлек гомере башлана. Илүсә апа әтиле кешеләр турында сөйләгәндә сүзен гел” Алар бай- рәхәт яши, чөнки аларның әтиләре бар”- дип башлый иде. Берничә тапкыр янып бетәләр алар (пожар турында сүз бара). Бөтен савытларга су тутыру гадәте бүген дә сакланган анда. Илүсә апа авыр хәлләрне дә җиңел итеп, уенга борып сөйли белү сәләтенә ия.

   Бер януларын ул болай дип искә ала.

   - Өй дөрләп яна, халык җыелган, кар өеменә казан белән аш чыгарып утырттылар өйдән. Рәхәтләнеп ашадык, бездә өй кайгысы юк, аш бүле.

   Чормада җыеп киптерелгән чикләвек күп, кайчан шуны атарлар инде урамга, кесә тутырып чикләвек ватар идек дип өй тирәли көтеп йөрүем дә истә.

   Бигрәк бернисез калдык . Әни ничек чыдагандыр. Ярый әле әби белән бабай бар иде.Алар ярдәме белән кышны чыкты,дип сөйли ул.

   Балачак нинди авыр булса да уза да китә.Мәктәптә яхшы укый .” Укырга кайда барырга икәнен дә белмим. Алабуга культура агарту техникумының бик популяр чагы. Барып кердем. Әтисез булсам да мин кемнән ким дип тырышып укып гел 5ле билгеләренә генә тәмамладым укуымны. 1959 ел. Минзәлә театрыннан Сабир абый Өметбаев үзе килеп сайлап алды безне. Башыбыз белән иҗатка чумдык. Уйнаган рольләр бар да күңел түрендә, бүген дә сәхнәгә менсәм уйнап китәрмен кебек”. Бик күп артистлардан аермалы буларак Илүсә апа сәхнәдә хис янына акыл кушып уйный. Сүзнең мәгънәсенә төшенеп, сүз кадерен белеп сөйли ул сүзләрен.

   Бераз салкын, кырысрак кебек күренгән бу артистканың эчке дөньясы чиксез киң , тирән. Ул сәхнәдән әйткән һәр җөмләсе белән тамашачыны ышандыра, үзенә карата ,ртыннан ияртә. Спектакль беткәнче аның фикереннән чыга алмыйсың. Әйдәп бара кылдан нечкә хисләр белән эш итә белә ул.

   Ике төрле инде ул Илүсә апа.( Алай дисәң, өч төрле, биш төрле кешеләр дә шактый)

   Гастрольләрдә әниләрчә сине тәрбияли, саклый, акыл бирә, шаян кызык сүз сөйли, көлдерә, күңел күтәрә.

    Ә театрга кайткач, ул җитди, якын килмәслек, буй җитмәслек кебек кырыслана.Парторг та бит әле ул.

    Без аның белән гел бер бригадада эшләдек. Театрда төрле кичәләрне минем белән уздыруны кулай күрде ул ,чакыра, өйрәтә, эшне куша. Иртәгәгә син әзерләнеп килергә тиеш. Театрныкыннан башка эшне ул эшкә санамый. Иң элек театр, вакытың калса башкасы.

   3 әр метр озынлыктагы стена газеталары чыгара идек. Һәр очракка шигырьләр чыгарабыз, үзебез көләбез хәлдән таеп, эш эшләргә, эшли белергә мин Илүса ападан өйрәндем. Рәхмәт сиңа, остазым!

   Бәхетен театрда тапты дигән җөмлә искергән, күп кабатланган, купшы кебек. Ләкин бу бик дөрес. Бәхетле була алу да талант бит. Илүсә апа театрга килгәндә Фәез абый инде танылып килүче артист-музыкант була. Ике талант бер-берсен тиз таный.(нигәдер таба дип әйтәсем килмәде)

   Кавышып ике ул үстерделәр. Гаиләдә дә үз алымы иде Илүсә апаның. Ул һәрвакыт Фәез абыйны олылады, мактады. Абыегыз ни әйтер, безнең Фәез белә ул, Фәез әйткәч дөрес инде ул дип гел үсендереп яшәде. Шуңадырмы, алар бик матур гомер кичерделәр. Куе, үтә җете төсләр юк иде алар арасындагы мөнәсәбәттә. Тыенкы, тыйнак, тәрбияле иде бер-берсенә булган хисләре. Бер минутка аерылмаслар, соңга калмаслар, юк-бар белән вакыт уздырмаслар.Көннән-көн сәхнә осталыкларын камилләштереп, берсен-берсе тулыландырып яшәделәр бу үрнәк гаилә.

   Гомүмән, Илүсә апаны, театрның намусы дияр идем мин. Хыянәтсез, эчкерсез, булсын дип хезмәт иткән буын ич алар. Туры сүзле, таләпчән, каты куллы, кырыс холыклы бу ханымда, көчле ихтыяр көче бар. Театр миңа дип түгел, мин театрга бурычлы дип эшләде ул”. Бездән соң да театр алга китеп, уңышларга ирешсен, безнең хезмәт тә онытылмас”- дияргә ярата ул. Илүсә исемле кызлар күп Минзәлә районында. Бу артистка Илүсә Саттарова- Бәдриева хөрмәтенә куелган исемнәр. Тамашачы яратты аның сәхнә геройларын. Үзе дә иң әүвәл тамашачы, аңа хөрмәт зур булырга тиеш дип өйрәтте безне.

   Хәерле озын гомерләр Сезгә, хөрмәтле өлкән артискабыз.

   Сез буген дә яшь көчле,гадел. Театрның уңышларына сөенеп гомер кичерәсез. Сәламәтлек сезгә. Татарстанның халык артискасы, “Хезмәттәге батырлык өчен” медале иясе Илүсә Саттарова – Бәдриева турындагы кыска гына хатирәм тәмам.

 

Рәзилә Муллина, ТР ның халык артисткасы, Д.Сираҗиев һәм С.Өметбаев исемендәге премияләр лауреаты

--- | 18.12.2015
  • Премьералар
  • У.Шекспир «Макбет» трагедия 12+

    Режиссер – Сергей Потапов, Саха Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе, Россия Федерациясенең “Алтын битлек” милли театраль премиясе лауреаты Рәссам – сценограф – Валерий Яшкулов, РФнең һәм Калмыкия Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе Костюмнар буенча рәссам – Чулпан Азаматова Хореография һәм пластика буенча режисссер - Нурбәк Батуллин, Россия Федерациясенең “Алтын битлек” милли театраль премиясе лауреаты Король Дунканның данын яклап күп җиңүләргә ирешкән шотланд рыцаре Макбетка өч сихерче фал ача : аңа Шотландия короле булырга язган! Ялган фалга һәм шөһрәт сөюче хатынына ышанып Макбет король Дунканны үтерә, улларын бу үлемдә гаепле итеп калдыра. Яшь варислар илдән качарга мәҗбүр була. Соңрак якын дусты, киңәшчесе Банконы да яллап үтертә һәм тәхеткә утыра. Канлы юл белән властька ия булган җинаятьченең күңеле тыныч түгел, аның күзенә бертуктаусыз үзе үтерткән дуслары күренә. Принцлар да тик ятмый, Макбетның ялганын фаш итеп тәхеткә дәгъва кыла. Макбет белән леди Макбет бер-берсеннән артык дан-шөһрәт яратып тайгак юлдан китәләр һәм кылган җинаятьләр өчен җавап тоту инде котылгысыз...

  • Ч.Айтматов "Җәмилә" мелодрама 12+

    Режиссер – Тимур Кулов Рәссам – Валерий Яшкулов, РФнең һәм Калмык республкасының атказанган сәнгать эшлеклесе Пластика буенча режиссер – Алина Мостаева Спектакль Бөек Җиңүнең 75 еллыгына багышланган. Әсәр унбиш яшьлек үсмер егет Сәет исеменнән сөйләнә. Алга таба ул талантлы рәссам буларак үсеп җитә.Вакыйгалар кыргыз авылында, Бөек Ватан сугышының өченче елы барган чорда бара. Җәмилә – Сәетнең абыйсы Садыйкның хатыны. Сылу, ягымлы, шаян Җәмилә беркемгә дә үзен рәнҗетергә бирми, кешеләргә ул һәрчак ачык йөзле. Килен булып төшкән нигезе ныклы, кайнанасы каты куллы, ләкин гадел хуҗабикә. Кешеләр җитмәү сәбәпле Җәмиләне станциягә икмәк ташырга куялар. Аның ярдәмчеләре – Сәет белән сугыштан яраланып кайткан Данияр. Бераздан Җәмиләнең күңеле Даниярга тартыла башлый. Туктаусыз яңгырларга киткән көннәрнең берсендә Данияр белән Җәмилә авылдан качалар. Җирле халык аларны төрлечә каргый. Бары тик Сәет кенә, аларның чиста мәхәббәте шаһите буларак, Җәмилә ягында була һәм ике йөрәкнең мәхәббәт тарихын башкаларга да җиткерәсе килә. Ул шәһәргә, рәссамлыкка укырга китәргә сорый.

  • Н.Анкилов «Солдат хатыны» драма 12+

    Режиссер – Дамир Сәмерханов, Д.Сираҗиев исемендәге премия лауреаты Рәссам – Сергей Рябинин Композитор – Азат Хөсәенов, ТРның атказанган сәнгать эшлеклесе Пластика буенча режиссер – Чулпан Аскарова,БРның атказанган артисты Спектакль Бөек Җиңүнең 75 еллыгына багышланган. Вакыйгалар ерак Себердәге “Яшел алан” колхозында, Бөек Ватан сугышы елларында бара. Мария Уварова һәм авылның башка хатын-кызлары ирләрен сугышка озатып, тылда хезмәт куялар. Коточкыч сынаулар – ачлык, хәерчелек, ирләренең үлем хәбәре – хәммәсен үз җилкәләрендә кичерәләр. Әсәрдә батырлык һәм хыянәт, якты киләчәккә ышаныч һәм рух төшенкелеге, чиксез мәхәббәт һәм үз-үзеңне корбан итү бер-берсенә үрелеп бара.

  • Дуслар
  • Сораштыру